ΟΡΕΙΒΑΣΙΑ

Ορειβασία είναι το άθλημα, το χόμπι ή το επάγγελμα, του να μετακινείσαι με τα πόδια στα βουνά. Άλλωστε η λέξη ορειβασία είναι σύνθετη, όρεο – βασία, δηλαδή περπάτημα στα όρη. Είναι η κίνηση στο περιβάλλον του βουνού, εντός ή εκτός χαρτογραφημένων και σηματοδοτημένων μονοπατιών, με οποιεσδήποτε μετεωρολογικές συνθήκες. Σύμφωνα με τα παραπάνω, με την ευρύτερη έννοια της λέξης, η ορειβασία περιλαμβάνει και την αναρρίχηση και το ορειβατικό σκί. Αυτή η ευρύτερη έννοια περιγράφεται στα αγγλικά με τη λέξη mountaineering, επίσης σπανιότερα χρησιμοποιείται και ο όρος ορεινή πεζοπορία ή hill waking, ενώ η ορειβασία σε βουνά με δυσκολίες ή με παρεμφερές ύψος με τις Άλπεις, αναφέρεται και ως Αλπινισμός.

Η ορεινή πεζοπορία και η ορειβασία είναι αθλήματα που αν γίνουν σωστά, βοηθούν πάρα πολύ τόσο το σώμα όσο και το νου. Δίνουν στον άνθρωπο τη δυνατότητα να γνωρίσει το σώμα και τις δυνατότητές του, τον ξεκουράζουν και προσφέρουν μία θαυμάσια ψυχαγωγία. Συμβάλλουν στη βελτίωση και ενδυνάμωση του καρδιοαναπνευστικού και μυοσκελετικού συστήματος,  ειδικά στην εκγύμναση των ποδιών και κατ’ επέκταση όλων των μυικών ομάδων.

Τα τελευταία χρόνια στην Ελλάδα, η ορειβασία και η ορειβατική εκπαίδευση έχουν σημειώσει σημαντική πρόοδο. Σε αυτό συνέβαλε καθοριστικά και η αύξηση του αριθμού των ανθρώπων που στρέφονται προς αυτόν τον τρόπο ζωής, γιατί ουσιαστικά πρόκειται για τρόπο ζωής. Καλό θα είναι όσοι αποφασίζουν να ασχοληθούν, να απευθύνονται στον επίσημο φορέα ορειβατικής εκπαίδευσης της χώρας μας, στην Ελληνική Ομοσπονδία Ορειβασίας Αναρρίχησης (Ε.Ο.Ο.Α.) ή στα κατά τόπους σωματεία- μέλη της, για την παρακολούθηση σχολής ορειβασίας ή αναρρίχησης και να μην βασιστούν απλά σε κάποιον που «ξέρει», για να αποφεύγονται ατυχήματα ή ακόμη και φαινόμενα εκμετάλλευσης. Η Ε.Ο.Ο.Α είναι η υπεύθυνη ομοσπονδία διοργάνωσης και εποπτείας σχολών, σεμιναρίων και αγώνων ορειβασίας, αναρρίχησης και ορειβατικού σκί. Τέλος είναι υπεύθυνη και για την πιστοποίηση οδηγών βουνού, βοηθών τους κ.λ.π., αλλά και για την εύρυθμη λειτουργία των ορεινών καταφυγίων που βρίσκονται υπό την εποπτεία της.

Ανάλογα με το βαθμό δυσκολίας, υπάρχουν τρεις κατηγορίες ορειβασίας:

  • Η απλή πεζοπορία, πρόκειται για την πιο απλή μορφή άσκησης, με min διανυόμενη απόσταση 5- 20 km.(1-5h.) και πραγματοποιείται σε εδάφη με πολύ μικρή κλίση. Αυτή η μορφή άσκησης μπορεί να γίνει οπουδήποτε, δεν έχει εδαφικές δυσκολίες, δεν απαιτείται ειδικός εξοπλισμός, εκτός από ένα καλό επίπεδο υγείας.
  • Η ορεινή πεζοπορία είναι το επόμενο στάδιο της πεζοπορίας. Σε αυτή την κατηγορία τα χιλιόμετρα σε σχέση με τις ώρες χάνουν την αξία τους γιατί το έδαφος είναι ορεινό και έτσι οι δυσκολίες που παρουσιάζονται είναι μεγαλύτερες. Μπορεί να γίνει σε οποιοδήποτε βουνό, αλλά χρειάζεται κανείς τον κατάλληλο εξοπλισμό(μποτάκι, σακίδιο κλπ). Βασικό χαρακτηριστικό της είναι, η υψομετρική διαφορά της διαδρομής η οποία κυμαίνεται από 300- 600m. και γίνεται συνήθως σε υψόμετρα μεγαλύτερα των 500m.
  • Η ορειβασία, χαρακτηρίζεται από τις πολλές εδαφικές δυσκολίες(απότομες ανωφέρειες και κατωφέρειες, βράχια, δύσκολα μονοπάτια κ.α.) απαιτεί άριστη φυσική κατάσταση, πολύ καλό εξοπλισμό και πολλά εφόδια. Τέλος η υψομετρική διαφορά υπερβαίνει τα 600m. και λόγω τις πιθανής δυσκολίας της διαδρομής η μέση ωριαία ταχύτητα κυμαίνεται από 2-3km/h. Ένα ακόμη χαρακτηριστικό της ορειβασίας είναι η πολύ καλή φυσική κατάσταση που απαιτείται να έχει ένας ορειβάτης, έτσι ώστε να ολοκληρώνεται η διαδρομή στο συντομότερο δυνατό χρόνο μειώνοντας κατ’ αυτόν τον τρόπο την μακροχρόνια έκθεση του ορειβάτη στους κινδύνους του βουνού.

Καλό θα ήταν να γνωρίζουμε εξ’ αρχής τους βασικούς κανόνες της πεζοπορίας- ορειβασίας, ιδιαίτερα όταν ξεκινούμε χωρίς την καθοδήγηση ενός έμπειρου εκπαιδευτή. Για παράδειγμα πηγαίνουμε ξεκούραστοι στο βουνό, έτσι ώστε να είμαστε σε θέση να ανταπεξέλθουμε σε καταστάσεις έκτακτης ανάγκης, αν προκύψουν. Ενημερωνόμαστε για το βουνό στο οποίο θα ανεβούμε και για τις ιδιαιτερότητές του, μελετώντας τη διαδρομή και ελέγχοντας τον εξοπλισμό(έχουμε πάντα μαζί μας τον απαραίτητο) και τα εφόδιά μας. Ενημερώνουμε τους φίλους μας και τις αρμόδιες αρχές για τα σχέδιά μας και επιλέγουμε πάντα τους κατάλληλους συνορειβάτες. Τέλος όταν νιώθουμε εξαντλημένοι ή έχουμε χάσει την αυτοπεποίθησή μας, σταματούμε κάνοντας ένα διάλλειμα για ξεκούραση και αντίστοιχα προσφέρουμε τη βοήθειά μας σε όποιον την χρειαστεί. Δεν θα πρέπει να ξεχνούμε πάνω απ’ όλα το σεβασμό μας στο βουνό και την προσπάθειά μας να μην αφήνουμε σκουπίδια στο πέρασμά μας.

Στο σημείο αυτό θα αναφερθούμε συνοπτικά και στον εξοπλισμό που είναι απαραίτητος για το άθλημα αυτό. Σαν βασικό εξοπλισμό(είναι απαραίτητος σε οποιαδήποτε μορφή(απλή ή ορεινή πεζοπορία ή ορειβασία, επιλέξουμε) θεωρούμε: τις μπότες(είναι το πιο σημαντικό ίσως σημείο της ορειβασίας, και η σωστή επιλογή τους πολλές φορές μας σώζει από δυσάρεστες εκπλήξεις), το σακίδιο(με ιμάντες για να δένουν σωστά στην πλάτη, αλλά και να κατανέμεται σωστά το βάρος προκειμένου να έχουμε την μικρότερη δυνατή καταπόνηση), τις γκέτες(εμποδίζουν τη λάσπη ή το χιόνι να εισχωρήσει στα μποτάκια), τα θερμοεσώρουχα, μία fleece μπλούζα(βοηθά στη διατήρηση της σωστής θερμοκρασίας του σώματος), το τζάκετ(πρέπει να είναι ελαφρύ, αδιάβροχο και διαπνέον μιάς και στην ορειβασία ιδρώνουμε πολύ), βοηθώντας μας ταυτόχρονα να προστατευτούμε από τον άνεμο, τα χιόνι και την βροχή), το κατάλληλο παντελόνι και τέλος έναν σκούφο, γάντια, γυαλιά ηλίου και μπατόν, όπου ανεξαίρετος εποχής και βαθμού δυσκολίας της διαδρομής πρέπει απαραίτητα να τα έχουμε μαζί μας.

Επιπλέον, στην περίπτωση της ορειβασίας χρειαζόμαστε, κράνος(πρέπει να έχει πολύ καλή εφαρμογή πάνω μας και βοηθά στην προστασία μας από πτώσεις βράχων και πτώσεων γενικά), την κατάλληλη ζώνη(ενός ή δύο τμημάτων, προκειμένου να δένονται στις ειδικές θηλιές τα σχοινιά ασφαλείας), σχοινιά ορειβασίας(απλά ή κατασκευασμένα από περλόν),καραμπίνερ(για την ασφάλιση της θέσεως στάσεως και για ενδιάμεση ασφάλεια), γάντζους και καρφιά για βράχους(ανάλογα με το είδος των πετρωμάτων), σφυρί, και τέλος σφήνες και καρυδάκια(για την σταθεροποίηση και στερέωση των ασφαλειών).

Η καλή φυσική κατάσταση όπως αναφέραμε και στην αρχή του παρόντος άρθρου είναι απαραίτητη για την ορεινή πεζοπορία και την ορειβασία. Αυτό από μόνο του όμως, δεν εξασφαλίζει μία καλή ανάβαση. Εξίσου σημαντικό ρόλο παίζουν ο καιρός καθώς και οι ιδιομορφίες του εδάφους. Προκειμένου να δημιουργήσουμε όσο το δυνατόν καλύτερες συνθήκες για μία καλή ανάβαση, καλό είναι να γνωρίζουμε και κάποιες τεχνικές- συμβουλές που θα μας βοηθήσουν προς αυτή την κατεύθυνση. Έτσι ο κάθε ορειβάτης είτε ατομικά είτε ως ομάδα πρέπει να διαλέξει το ρυθμό που του ταιριάζει, ώστε να κουράζεται όσο το δυνατόν λιγότερο, αλλά και για να αποφεύγει τους κινδύνους. Ο ρυθμός της πορείας πρέπει να διατηρείται σταθερός και η αναπνοή να ακολουθεί το ρυθμό αυτό. Κατά διαστήματα είναι απαραίτητο να γίνονται μικρά διαλλείματα για ξεκούραση. Ακολουθούν κάποιες χρήσιμες και πολύ βασικές συμβουλές για την πορεία μας στο βουνό. Βασικός κανόνας είναι αυτός των τριών σημείων, δηλαδή να μετακινούμε μόνο το ένα χέρι ή πόδι κάθε φορά και να έχουμε πάντοτε στο έδαφος τα άλλα τρία μέλη μας. Πρέπει να στηριζόμαστε κυρίως στα πόδια και όχι να κρεμόμαστε από τα χέρια. Επίσης πρέπει να ελέγχουμε προσεκτικά και να διαλέγουμε το πιο κατάλληλο σημείο για να πατήσουμε. Όταν ανεβαίνουμε βάζουμε δύναμη μόνο στο μπροστινό πόδι, χωρίς να κάνουμε μεγάλα βήματα προς τα πάνω, τοποθετώντας ολόκληρη τη σόλα στο έδαφος και στηρίζοντας πάνω της όλο το βάρος του σώματός μας. Κατ’ αυτόν τον τρόπο, πατάμε καλύτερα και πιο σταθερά στο έδαφος και οι μύες της γάμπας δεν καταπονούνται. Κατά την κατάβασή μας, και πάντα ανάλογα με την κλίση του εδάφους και το πεδίο, χρησιμοποιούμε και τις ανάλογες τεχνικές. Στην περίπτωση αυτή βασικός κανόνας είναι ότι το μπροστινό πόδι είναι τεντωμένο, η πτέρνα μπαίνει στα χαλίκια σαν σφίνα, έχουμε πάντα σε ετοιμότητα όλα μας τα μέλη για την περίπτωση πτώσης, και φυσικά οι αρθρώσεις στους αστραγάλους, τα γόνατα και τα ισχία μένουν ελαφρά λυγισμένες. Έτσι καταπονούνται λιγότερο κατά την μετατόπιση. Κουρασμένα πόδια και «σπασμένη» μέση έχουν σαν αποτέλεσμα την κακή ισορροπία και προκαλούν κακώσεις στις αρθρώσεις και στους σπονδύλους.

Κατά την ανάβασή μας σε χιονισμένο έδαφος ή σε πεδίο με παγωμένο χιόνι, περπατούμε με τα πόδια ανοικτά στο ύψος των γοφών, βυθίζοντας της μύτες των ποδιών βαθειά μέσα στο χιόνι. Στις απότομες πλαγιές μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε και τα χέρια μας αλλά κυρίως τον κατάλληλο εξοπλισμό που είναι τα κραμπόν και το πιολέ, που μας βοηθούν όχι μόνο στην άναβαση, αλλά και στην κατάβαση, και κυρίως σε μία αιφνιδιαστική πτώση.

Σε αντίθεση με τα προηγούμενα, στην αναρρίχηση χρησιμοποιούμε και τα χέρια για την μετακίνησή μας. Η βασική κίνηση γίνεται με τα πόδια ενώ τα χέρια βοηθούν στην ισορροπία. Στην περίπτωση αυτή χρειάζεται κανείς, καλή ισορροπία, ευελιξία, δύναμη στα χέρια και στα πόδια (απαραίτητη είναι η σωστή της κατανομή) εφαρμόζοντας τον κανόνα των τριών σημείων, και φυσικά το να «βλέπουμε» πάντα το επόμενο βήμα σκεπτόμενοι προηγουμένως το τι θα κάνουμε. Και εδώ υπάρχουν διάφορες τεχνικές ανάβασης και κατάβασης ανάλογα με το είδος που επιλέγουμε να ασχολιθούμε.

Κλείνοντας το παρόν άρθρο θα αναφερθούμε επιγραμματικά και στη χιονοδρομία, ένα ακόμη άθλημα που γνωρίζει άνθηση τα τελευταία χρόνια και αποτελεί μία από τις δημοφιλέστερες ορεινές δραστηριότητες στη χώρα μας και όχι μόνο. Η ιστορία του ξεκινά από την ανάγκη για μετακίνηση των κατοίκων των χωρών της Σκανδιναβίας, υπάρχουν τοιχογραφίες όπου πριν από 2000 χρόνια βλέπουμε «πρώιμη μορφή χιονοδρομίας». Αρχικά τα πρώτα χιονοπέδιλα ήταν πλατιά και ξύλινα και η χρήση τους περιοριζόταν στην επικοινωνία και στις μεταφορές. Ήδη από το 1452 χρησιμοποιούνται και για στρατιωτικούς σκοπούς, προσφέροντας το πλεονέκτημα του αιφνιδιασμού. Από τη δεκαετία του 1930 παρατηρούνται οι πρώτοι ερασιτέχνες του είδους στη χώρα μας, μέλη κυρίως του ΕΟΣ Αθηνών ενώ από το 1940 δημιουργήθηκε το τάγμα χιονοδρόμων στην Ελλάδα. Στη χιονοδρομία τα αγωνίσματα χωρίζονται σε τρεις κυρίως ομάδες:

  • το αλπικό σκι, που περιλαμβάνει αγωνίσματα κατάβασης και τεχνικής(σλάλομ και γιγαντιαίο σλάλομ). Είναι η πιο διαδεδομένη μορφή του αθλήματος,
  • το κλασσικό σκι, δηλαδή τα αγωνίσματα διάσχισης που συνδυάζουν κατάβαση και αντοχή(με διαφοροποιήσεις ως προς τον εξοπλισμό(cross country, telemark, randonee)~, αλλά και τα άλματα μεγάλης απόστασης από βατήρα,
  • και τέλος το ελεύθερο σκί, όπου συνδυάζει το σκι με ακροβατικά άλματα και φιγούρες(aerials& halpipe, moguls, ski cross). Ανάλογη βέβαια είναι και η ενδυμασία που πρέπει να είναι άνετη στις κινήσεις, αδιάβροχη, να μονώνει από το ψύχος και να είναι εύχρηστη στην περιποίηση

Για την επιλογή του σωστού εξοπλισμού βασικό ρόλο έχουν αρχικά οι ικανότητες και η ταχύτητα του σκιέρ και κατά δεύτερο ρόλο το μέγεθος και το βάρος. Τέλος ανάλογα με το είδος με το οποίο επιθυμούμε να ασχοληθούμε επιλεγούμε και τον εξοπλισμό. Στη χώρα μας, λειτουργούν αρκετά χιονοδρομικά κέντρα, άλλα μικρότερα και άλλα μεγαλύτερα, οργανωμένα πλήρως σε όλους τους τομείς και με σχολές εκμάθησης του αθλήματος από καταρτισμένους εκπαιδευτές, προκειμένου να γνωρίσουν μικροί και μεγάλοι την μαγεία του χιονιού και του βουνού γενικότερα.

Υπ. Καθηγητής: Παπανικολάκος Γεώργιος,

Καθηγητής Φυσικής Αγωγής

Ειδικός δασικής προστασίας